ملکی

تعریف و ماهیت حقوقی مشارکت در ساخت

فهرست مطالب

مقدمه

از زمانی که انسان پا به عرصه گیتی نهاد داشتن پایگاه و جایگاهی برای حفظ امنیت و آرامش از نیازهای اولیه او بوده است و همواره برای رفع این نیاز در تلاش بوده است. پس از ایجاد تحول های عظیم در زندگی انسان از جمله انقلاب کشاورزی و انقلاب صنعتی و  بوجود آمدن شهرها و بالا رفتن سرعت افزایش جمعیت، نیاز تهیه مسکن و سرپناه بیشتر از گذشته احساس گردید و متعاقباً به لحاظ محدودیت زمین علی الخصوص در شهرهای بزرگ، به جای خانه های یک طبقه و ویلایی ساختمانهای چند طبقه و برج های بلندمرتبه و سر به فلک کشیده ساخته شدند. در چنین شرایطی قیمت زمین افزایش پیدا نموده تا اینکه بسیاری از افرادی که دارای زمین قابل ساخت بودند توانایی احداث بنا از نظر مالی و یا تخصصی را نداشته وبدین سبب زمین خود را به عنوان سرمایه در اختیار فرد دیگری که دارای سرمایه بوده قرار میدهند تا نامبرده طی شرایط قراردادی و سهمی مشخص از بنا، ساختمانی را ایجاد نماید. 

متاسفانه برای مکتوب نمودن این توافق هنوز نمونه و تیپ مشخصی از قرارداد که جامع و مانع بوده و تمامی موارد تخصصی و حقوقی مورد نیاز در آن پیش بینی گردیده باشد، ایجاد نگردیده و هیچ مسئول و متولی قانونی خاصی در مقام مدیریت و نظارت بر بر این قراردادها مشخص نگردیده است و معمولاً طرفین شخصاً و با بواسطه افراد غیر متخصص اقدام به تنظیم چنین قررادادی مینمایند و بعضاً نیز نمونه ای از قرارداد مشارکت در ساخت در دفاتر مشاورین املاک دیده می شود که صرفاً در یک برگه A3 از پیش تهیه شده وجود داشته و طرفین با امضاء همان قرارداد اقدام به تنظیم قرارداد مشارکت در ساخت مینمایند که این امر اقدامی صددرصد اشتباه و البته برای مالک و سرمایه گذار بسیار خطرناک است، زیرا به عقیده ما هیچ قرارداد مشارکت در ساختی شبیه به قرارداد مشارکت در ساخت دیگر نیست و به جهت تنظیم قرارداد های مشارکت غالباً توسط افراد غیر متخصص یکی از متداول ترین و مهمترین دعاوی ملکی مطروحه در دادگستری در شهرهای بزرگ مثل تهران، دعاوی ناشی از قرارداد مشارکت در ساخت است، فلذا به واسطه بوجود آمدن مشکلات مختلف حقوقی و دعاوی متعدد میان مالکان و سازندگان که عمدتاً ناشی از عدم تنظیم درست و دقیق این قرارداد است، بر آن شدیم تا با آموزش کاربردی تنظیم صحیح این قرارداد، قدمی هر چند کوچک در جهت کمک و یاری به عموم افراد اعم از مالکان و سازندگان محترم برداشته باشم.

تعریف عمل مشارکت در ساخت و ساز

مشارکت در ساخت و ساز عملی حقوقی می باشد که طی آن یک طرف تحت عنوان مالک زمین با طرف دیگری با عنوان سازنده توافق می نماید و در این توافق سازنده متعهد می گردد که بر اساس شرایط قراردادی و سهم الشرکه مشخص و در طول برنامه زمان بندی مورد نظر، ساختمانی را ایجاد و احداث کند و سپس نسبت به اخذ پایان کار و صورت مجلس تفکیکی و سپس تحویل آپارتمان های مشخص شده به طرف مقابل (مالک یا مالکین) و اخذ سند رسمی مالکیت مجزا برای هر آپارتمان اقدام نماید.

تعریف قرارداد مشارکت در ساخت

یکی از قراردادهای حوزه ی و ساخت و ساز قرارداد مشارکت در ساخت است که بین دو طرف معامله در پروژه های تجاری یا مسکونی یا اداری یا تلفیق (تجاری – اداری) یا (تجاری) + مسکونی تنظیم و امضا می شود. در موارد بسیاری مالک یا مالکین زمین یا بنای قدیمی پول و تجربه کافی برای ساخت یک یا چند واحد مسکونی یا تجاری را ندارند از سوی دیگر اشخاصی اعم از حقیقی یا حقوقی به عنوان سرمایه گذارا که در قراردادهای مشارکت در ساخت تحت عنوان سازنده شناسایی میشوند با داشتن سرمایه و دانش کافی امکان احداث بنای جدید را دارند. همکاری فی مابین سرمایه گذار (سازنده) و مالک زمین یا بنای قدیمی ممکن است به صورت مالکیت مشترک شراکت در سود و زیان تقسیم کار و با هر روش دیگری صورت گیرد.

قرارداد مشارکت در ساخت و ساز قراردادی است که مابین یک یا چند مالک و یک یا چند سازنده منعقد می شود و طرفین در این قرارداد برای ساخت ساختمانی با مشخصات معین توافق میکنند. در این قرارداد آورده و یا همان سرمایه اصلی مالک یا مالکین زمینی است که ساختمان در آن احداث خواهد شد و سرمایه سازنده نیز علاوه بر تخصص خویش هزینه هایی است که در حین عملیات ساخت و ساز متحمل میشود و نهایتاً هر کدام از طرفین مطابق توافقشان سهمی را از ساختمان ساخته شده بهره مند می گردند.

به تعبیر دیگر قرارداد مشارکت در ساخت قراردادی خصوصی است که طی آن یک یا چند شخص به عنوان مالک، سرمایه خود که همان ملک یا زمین است  را در اختیار شخص یا اشخاص دیگری که سازنده نامیده می شوند قرار می دهند تا سازنده با تخصص خود و با صرف هزینه، ساختمانی را بنا نموده و متعاقباً نسبت به اخذ پایان کار و صورت مجلس تفکیکی و اخذ سند رسمی مالکیت مجزا برای هر واحد آپارتمان اقدام نماید.

ماهیت حقوقی عقد مشارکت در ساخت

ماده ۱۸۳ قانون مدنی عقد را اینگونه تعریف می کند: «یک یا چند نفر در برابر یک یا چند نفر دیگر تعهد به امری نمایند و این امر مورد قبول آنها باشد.» و ماده ۱۹۱ قانون مذکور شرایط تحقق عقد را اینگونه بیان نموده است: «عقد محقق می شود به قصد انشاء به شرط مقرون بودن به چیزی که دلالت بر قصد کند.»

قرارداد مشارکت در ساخت از جمله عقود غیر معین می باشد. عقد معین، عقدی است که در قانون، دارای عنوان و نامی مشخص است و قواعد و تشریفات اختصاصی خود را دارد. قانون گذار به صراحت تعریفی از عقود غیر معین ننموده است اما برای اینکه عقود غیر معین را بهتر بشناسیم باید ماده ۱۰ قانون مدنی را مطالعه نماییم که بیان می دارد: «قراردادهای خصوصی نسبت به کسانی که آن را منعقد نموده اند در صورتی که که مخالف صریح قانون نباشد نافذ است» این ماده حاوی اصل آزادی قراردادی است و به حکومت اراده نیز دامنه گسترده ای می بخشد و آن را از حصار عقود معین خارج می کند در واقع قانون گذار با این مقرره عقود غیر معین را در صورتیکه مخالف صریح قانون نباشد به رسمیت شناخته است.

توجه کنید که قرارداد مشارکت در ساخت با قرارداد مشارکت مدنی (عقد شرکت که از جمله عقود معین می باشد)، مدیریت پیمان، مبایعه نامه (عقد بیع)، صلح نامه (عقد صلح) و…. متفاوت است و دقت کنید که این اصلاحات در موضوع قرارداد ذکر نشده باشد. رایج ترین اشتباه در تنظیم قراردادهای مشارکت در ساخت این است که این عقد را در عقد مشارکت مدنی قلمداد نموده و متاسفانه در اکثر قراردادهای مشارکت در ساخت که حتی دیده شده است توسط حقوقدانان و وکلا تنظیم می گردد ملاحظه گردیده است که از عقد مشارکت در ساخت تحت عنوان نوعی از قرارداد مشارکت مدنی نام برده می شود که این امر می تواند برای طرفین در آینده عواقب ناخوشایندی را به همراه داشته باشد. مشارکت مدنی تفاوت زیادی با قرارداد مشارکت در ساخت که مدنظر ما هست دارد. مشارکت مدنی یا شرکت مدنی نوعی عقد معین است که در قوانین کشور ما تعریف مشخصی دارد..

مشارکت مدنی طبق دستورالعمل اجرایی مشارکت مدنی شورای پول و اعتبار مورخ ۱۳۶۹/۱۰/۱۹ عبارت است از در آمیختن سهم الشرکه نقدی و یا غیر نقدی متعلق به اشخاص حقیقی و حقوقی متعدد به نحو مشاع به منظور انتفاع طبق قرارداد. در واقع مشارکت مدنی برگرفته از شرکت مدنی می باشد و تعریف شرکت نیز طبق ماده ۵۷۱ قانون مدنی این است ” شرکت عبارت است از اجتماع حقوق مالكين متعدد در شی واحد به نحو اشاعه. باید بدانیم که شرکت می تواند بصورت تجاری و یا مدنی باشد.

شرکت مدنی زمانی تشکیل می شود که دو یا چند مال با هم در آمیزد. در شرکت مدنی مالکیت های جزء اصالت خود را از دست می دهد و در یک مالکیت جمعی و مشترک ادغام می شود.

مثلا زمانی که پدر در خانواده فوت کند تمامی ورثه به صورت مشاعی در املاک پدر سهم خواهند داشت که اصطلاحا شرکت مدنی بصورت قهری صورت گرفته است یا ممکن است دو نفر مشترکا زمینی را خریداری نمایند و هر یک سهم مشخصی داشته باشند که به آن شرکت اختیاری گویند.

نکته مهم در شرکت مدنی این است که هر مالک در ذره ذره مال مشاع سهیم خواهد شد، حتی اگر یک هزارم از یک دانگ مالی را سهم داشته باشد.

عقد مشارکت در ساخت از جمله عقود مشارکت مدنی نمی باشد، زیرا :

  1. عقد شرکت جایز است و قابلیت ذاتی فسخ دارد، ولی قرارداد مشارکت در ساخت باید عقلا لازم باشد.
  2. عقد شرکت با فوت و محجوریت منحل می شود، ولی در عقد مشارکت در ساخت چنین امری با ذات انجام عمل مشارکت در احداث بنا مغایرت داشته و این امر ضررهای جبران ناپذیری را برای افراد ذینفع به همراه خواهد داشت.
  3. در عقد شرکت همه شرکا در کل سرمایه سهم مشاعی دارند، در صورتی که در قرارداد مشارکت در ساخت سازنده پس از انجام پاره ای از تعهدات و به واسطه انتقال رسمی در قسمتی از ملک سهیم می شود و در ادامه در صورت وجود تقسیم نامه سهم وی مفروز خواهد گردید.

شرایط تحقق عقد مشارکت در ساخت و ساز

برای صحت و نفوذ و ایجاد تمامی عقود از جمله عقد مشارکت در ساخت و ساز شرایطی وجود دارد که قانونگذار در مواد ۱۸۳ به بعد قانون مدنی در بیان شرایط اساسی صحت معاملات به آن پرداخته است که از آن جمله می توان به قصد و رضا، اهلیت طرفین، موضوع معین و مشروعیت جهت معامله اشاره نمود. برای مثال شرکاء عقد مشارکت در ساخت و ساز  باید اهلیت انعقاد عقد را دارا باشند و با رضایت کامل و بدون هیچگونه تهدید یا اکراه اقدام به انعقاد عقد نمایند همچنین موضوع عقد بایستی معین و مشخص باشد و …

جهت کسب اطلاعات بیشتر در این خصوص می توانید به لینک بررسی ماهیت حقوقی عقد و نکات کاربردی بسیار مهم در تنظیم قرارداد، مراجعه نمائید.

تفاوت قرارداد مشارکت در ساخت با قرارداد مدیریت پیمان

قرارداد مشارکت در ساخت با قرارداد مدیریت پیمان یا پیمان مدیریت متفاوت است، در قرارداد مشارکت در ساخت مالک زمین سرمایه و دانش کافی برای احداث بنای جدید را ندارد لذا برای ساخت و احداث بنای جدید مالک زمین نیاز به سرمایه و دانش و تجربه سازنده دارد، اما در قرارداد مدیریت پیمان یا پیمان مدیریت، مالک زمین علاوه بر اینکه زمین را به عنوان سرمایه اولیه دارد، سرمایه احداث بنا را نیز دارا می باشد اما تجربه و دانش کافی برای احداث بنای جدید را ندارد به همین علت با انعقاد قرارداد مدیریت پیمان یا پیمان مدیریت احداث بنای جدید را بر عهده شخصی با تجربه و با دانش می گذارد که در این حالت در قبال ساخت بنای جدید مالک زمین، درصدی دستمزد به طرف مقابل پرداخت می نماید.

نکته: در قرارداد مدیریت پیمان یا پیمان مدیریت، مالک زمین، کارفرما و طرف مقابل که احداث بنا را به عهده می گیرد مجری نامیده می شوند.

نکته: در قرارداد مدیریت پیمان با پیمان مدیریت، مجری صرفا در قبال ساخت بنا از مالک زمین (کارفرما) دستمزد دریافت می نماید.

نکته: در قرارداد مدیریت پیمان یا پیمان مدیریت، مجری در قبال ساخت بنا، در بنای جدید با کارفرما شریک نمی شود و کل واحدهای جدید به ملکیت مالک زمین (کارفرما) در می آید.

نکته: در قراردادهای مشارکت در ساخت سازنده در قبال ساخت بنا، مالک واحدهای جدید می شود بر خلاف قراردادهای مدیریت پیمان یا پیمان مدیریت که مجری صرفا دستمزد دریافت می کند و مالک واحدهای جدید نمی شود.

نکته: در قرارداد مشارکت در ساخت سازنده علاوه بر دانش و مهارت کافی برای ساخت بنا سرمایه لازم برای اجرای پروژه را نیز می آورد.

امضاء قرارداد مشارکت در ساخت

برای امضا تعاریف گوناگونی ارائه شده است از جمله امضاء یا دستخط یک نمایش دست نویس از نام، لقب، یا حتی یک ضربدر ساده است و افراد روی اسناد می نویسند تا مدرکی باشد برای نیت فرد. نویسنده امضا را امضا کننده می گویند. بند ی ماده ۲ قانون تجارت الکترونیکی امضا الکترونیکی را اینگونه تعریف می نماید «امضای الکترونیکی Electronic Signature عبارت از هر نوع علامت منضم شده یا به نحو منطقی متصل شده به داده پیام» است که برای شناسائی امضاء کننده «داده پیام» مورد استفاده قرار می گیرد.

اما در قانون ما تعریفی از امضای غیر الکترونیکی وجود ندارد آنچه که در ماده ۱۳۰۱ قانون مدنی بیان شده است به شرح ذیل میباشد: «امضایی که در روی نوشته یا سندی باشد بر ضرر امضاء کننده دلیل است.» پس اگر شخصی اقدام به امضا قرارداد یا سندی نماید خود را ملتزم به اجرای مفاد آن و همچنین پذیرش آثار حقوقی ناشی از آن قرارداد یا سند نموده است.

نکات بسیار مهم کاربردی

نكته: حتما قبل از امضاء قرارداد مشارکت در ساخت طرفین در دفترخانه اسناد رسمی حاضر شوند تا نسبت به اخذ گواهی امضاء توسط سردفتر اقدام شود.

نكته: حتما قبل از امضاء قرارداد مشارکت در ساخت در صورتیکه احدی از طرفین قرارداد سالخورده باشد نسبت به اخذ گواهی سلامت روانی از پزشکی قانونی بنابر دستور مقام قضایی و یا حسب مورد گواهی مذکور را از روان پزشک دریافت نمایید.

نکته: در صورتیکه ملکی که قرار است تخریب و نوسازی شود به صورت ورثه ای باشد لازم است قبل از امضاء سازنده و مالکین، نسبت به اخذ گواهی انحصار وراثت و پیوست گواهی مذکور به قرارداد مشارکت در ساخت اقدام گردد.

نکته: در صورتیکه ملک موضوع تخریب و نوسازی به صورت مشاع بین تعدادی ورثه باشد و مالکین آن متعدد بودند، دقت شود در بین وراث (مالک) فرد محجوری وجود نداشته باشد که در صورت وجود محجور نیاز به اذن و اجازه دادستان و قیم برای تخریب و نوسازی می باشد.

نکته: لازم است قبل از امضا قرارداد اصالت اسناد مالکیت مالک از طریق سامانه www.ssaa.ir مورد ارزیابی قرار گیرد.

نكته: در صورتیکه مالکین متعدد باشند و احدی به وکالت از دیگران قصد انشاء و امضاء قرارداد را داشته باشد مقتضی است اصالت سند وکالت از طریق سامانه www.ssaa.ir مورد بررسی قرار گیرد.

نكته: اگر احدی از مالکین یا فردی ثالث از سوی طرفين وكالتا قصد امضاء قرارداد مشارکت در ساخت را داشت باید دقت شود در متن وکالت اختیار انجام چنین معامله ای را شخص وکیل داشته باشد و دقت شود حدود اختیارات وکیل تا چه بخش از مراحل انجام ساخت میباشد.

نکته: در صورتیکه قرارداد مشاركت توسط وكيل امضاء می گردد حتما در متن وکالتنامه دقت شود آیا اعمال وکیل نیاز به تایید ناظر یا امین دارد یا خیر.

نکته: اگر امضاء قرارداد توسط وکیل یا وکلا صورت می گیرد، گواهی امضاء مشارالیهم از سوی دفتر اسناد رسمی اخذ گردد.

نکته: در صورتیکه قرارداد را وکیل یا وکلا امضاء می نمایند لازم است قبل از امضا ایشان از بلاعزل بودن یا حق عزل داشتن توسط موکلین اطلاع حاصل نمود.

نکته:  بعضا در برخی از وکالتنامه ها قید زمان یا مدت ذکر می گردد، لازم است قبل از امضاء قرارداد مشارکت به مدت زمان وکالتنامه دقت شود.

نکته: در صورتیکه مالکین ملک متعدد باشند و برخی به برخی دیگر وکالت جهت امضاء قرارداد داده باشند و برخی دیگر چنین حق و یا اختیاری را به دیگری تفویض ننموده باشند لازم است اشخاصی که به دیگران وکالت نداده اند خود نسبت به امضاء قرارداد اقدام نمایند.

نکته: در صورتیکه احدی از طرفین قرارداد شخص حقیقی بود لازم است بررسی گردد که آیا فرد مذکور جزء تجار است یا خیر؟ و اینکه در صورتیکه فرد مذکور جزء تجار بود لازم است بررسی شود که مشارالیه به موجب حکم دادگاه ورشکسته هست یا خیر؟

نکته: بسیاری از قراردادهای مشارکت در ساخت توسط اشخاص حقوقی حقوق خصوصی (شرکتهای تجاری یا غیر تجاری) منعقد می شود که لازم است قبل از امضاء قرارداد اساسنامه شرکت مورد بررسی قرار گیرد تا موضوع فعالیت شرکت مشخص و روشن شود که آیا اساسا حق انعقاد قرارداد مشارکت در ساخت را شرکت دارد یا ندارد؟

نکته: اگر طرفین قرارداد مشارکت، شخص حقوقی حقوق خصوصی است اعم از شرکتهای تجاری یا غیر تجاری، لازم است قبل از امضاء قرارداد اساسنامه شرکت و همچنین آخرین آگهی تغییرات شرکت از طریق سایت روزنامه رسمی به آدرس www.rrk.ir اخذ گردد تا حدود اختیارات مدیر عامل و یا مدیران شرکتی که قصد امضاء قرارداد مشارکت را دارند محرز گردد که آیا اساسا اختیار انعقاد چنین قراردادی را دارند یا خیر؟

نکته: با بررسی آخرین آگهی تغییرات و اساسنامه شرکتی که قصد انعقاد قرارداد مشارکت دارد این نکته قابل احراز است که آیا مدیر عامل یا مدیران شرکت تا چه مبلغی حق انعقاد قرارداد دارند که این موضوع به طرف مقابل کمک میکند که تا سقف اختیار ریالی مدیر شرکت برای امضاء قرارداد را با مبلغ ارزش موضوع قرارداد مشارکت در ساخت ارزیابی و مقایسه نماید.

نکته: اگر طرفین قرارداد مشارکت شرکت خصوصی باشد )شرکتهای تجاری یا غیر تجاری) لازم است قبل از امضای قرارداد، وضعیت شرکت مبنی بر ورشکستگی آن استعلام و مورد ارزیابی قرار گیرد.

نکته:  صدور اسناد بانکی اعم از چک و سفته از سوی شرکت های خصوصی لازم است قبل از امضاء قرارداد بررسی شود آیا امضاء کننده قرارداد مشارکت حق صدور اسناد بانکی را دارند یا خیر؟ و در صورت مثبت بودن پاسخ مذکور این اسناد صرفا به یک امضاء نیاز دارد یا مشترکا با امضاء احدی دیگر از مدیران این اسناد قابلیت وصول دارند؟ و همچنین باید مشخص شود که آیا در صدور اسناد بانکی نیاز به مهر شرکت دارند یا خیر؟

نکته: در صورتیکه قرارداد مشارکت در ساخت توسط شرکتهای تجاری یا غیر تجاری منعقد گردد و به موجب توافقات قراردادی نیاز به صدور سفته یا چک از سوی اشخاص مذکور باشد، لازم است قبل از دریافت چک یا سفته، سقف ریالی اختیار مدیران و یا صادر کنندگان اسناد مذکور به وسیله مطالعه صورتجلسات و یا آخرین تغییرات مورد ارزیابی قرار گیرد.

 

پرسش های تخصصی در خصوص ماهیت حقوقی عقد مشارکت در ساخت

در این بخش به پرسش های تخصصی مربوط ماهیت حقوقی و نحوه انعقاد عقد مشارکت در ساخت به طور مختصر پاسخ داده ایم

چه قصدی موجب تشکیل یک عقد مشارکت در ساخت می شود؟

همانطور که در ماده ۱۹۱ قانون مدنی بیان شده است قصدی که همراه با وسایلی باشد که ما را به آن قصد راهنمایی یا دلالت نماید در واقع اگر قصد بیان و یا اظهار نگردد و حالت بیرونی و خارجی نداشته باشد نمی تواند از منظر حقوقی دارای اثر باشد از این جهت لازم است طرفین قرارداد مشارکت در ساخت قصد خود را به نحوی از انحاء اظهار نمایند که البته در عرف معاملات مربوط به مشارکت در ساخت طرفین با درج امضاء خود در ذیل قرارداد قصد خود را مطابق ماده ۱۹۱ قانون مدنی اظهار می نمایند.

آیا قصد انعقاد قرارداد مشارکت در ساخت می تواند به صورت دورنگاری و از طریق ایمیل ابراز شود؟

بله طرفین یک قرارداد مشارکت در ساخت می توانند قرارداد خود را از طریق ایمیل و از راه دور منعقد نمایند و قصد خود را جهت انشای چنین قراردادی می توانند از طریق ایمیل ابراز کنند.

آدرس

گروه وکلا و مشاورین حقوقی میزان

تهران، میدان ونک، خیابان نهم گاندی، پلاک 5، واحد 9

تلفن

گروه وکلا و مشاورین حقوقی میزان

95 30 20 88 - 021

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *